احتياجات مختلف متوليان مزار را برآورد مىكرد و شامل يك مسجد ، كتابخانه و حجره‌هاى خانقاه و يك مطبخ بود . پلان آن چليپايى است و در اتاقك گنبد عظيمى متمركز شده است . در محور طولى آن ايوان مدخلى عميق در شمال و اتاقك مقبره‌اى گنبدى در جنوب قرار دارد . اتاقهاى ديگر در محور شرق و غرب و در درون چهاربازوى چليپا تعبيه شده است . ايوان مدخل بزرگ و دو برج با پايه‌هاى چندضلعى مشرف بر ارتفاع شمالى و مسلط برآن است . در دوسوى اين مدخل طبقات بالا قرار دارد . ويژگى اصلى ارتفاع جنوبى ، مدخل آرامگاه است كه گنبد تويزه‌اى با يك ساقه گنبدى استوانه‌اى و بلند بدان مسلط است . شكل آن همراه با قرنيز مقرنسى و تزيين آجر لعابى شبيه گورمير است . بامبندى بعضى از اتاقها به وسيله قوسهاى عرضى صورت گرفته است - اين نوع سيستم در نمازخانه‌هاى مسجد جامع يزد و در مسجد مدرسه و در مسجد جامع اصفهان به كار رفته است . اين سيستم براى نخستين بار در ماوراءالنهر به كار رفته و البته از ايران وارد شده است و مىدانيم كه معمار آرامگاه احمد يسوى ، خواجه حسن شيرازى بود كه به احتمال پس از فتح شيراز به دست تيمور در سال 795 / 1393 به سمرقند گسيل شده است . يكى از مشخصه‌هاى مزار احمد يسوى ارائه جلوه‌هايى از سبك جديد است . در بخش بيرونى ، تأكيد اصلى بر مدخل تزيينى اصلى است كه از راه وزن و اندازه عمودى بر حجم اصلى ساختمان تسلط دارد . چنين مىنمايد كه جدار قوس همپوش كاكل خود گنبد بزرگ شده است ؛ و مناره‌هاى مشرف بدان به لبه‌هاى بيرونى جداره چسبيده و حاكى از استحكام است . روشى كه با آن طاق مقوس بر بالاى جداره قرار گرفته ، يكى از ويژگيهاى ناخوشايند است و چنين مىنمايد كه اين نماى پيشين هرگز تكميل نشده است . متأسفانه هيچ نوع اثرى از پوشش بدنه چندرنگى وجود ندارد - البته اگر وجود مىداشت . قواعد معمارى ايوان عميق با برجهاى مشرف بدان بيشتر با معمارى غيرمذهبى همخوانى دارد . اين قواعد آشكارا از ويژگيها و مشخصه‌هاى كاخ بزرگى چون آق‌سراى بود كه تيمور ساختن آن را در سال 1384 م . در شهركش ( زادگاهش ) شروع كرد « 1 » . شهركش كه در قرن هشتم / چهاردهم به شهر سبز شهرت داشت حدود پنجاه ميلى جنوب سمرقند برسر راهى كه به ترمذ از طريق سيحون مىپيوست ، قرار داشت . زمانىكه كلاويخو در سال 1404 م . ازاين شهر ديدن كرد ، كاخ مزبور ساخته شده بود . توصيف او ازاين كاخ سرنخهايى در مورد آرايش آن ارائه مىدهد « 2 » . يك ايوان

--> ( 1 ) - كوئن - وينر ، تصويرهاى L 71 - L 11 . هرباس و كنابلوخ ، تصويرهاى 88 ، 84 ؛ پوگاچنكووا و رمپل Istoriya Iskusstv Uzbekistana ، صص 261 به بعد . ( 2 ) - كلاويخو ، ترجمه لسترنج ، صص 10 - 207 .